Spor Bisikletinde Vites Sayısı Seçimi: 10, 18, 21 Vites Karşılaştırması
Kısa cevap: Yaşadığım yer düz ve rampalar kısa ise 10 vitesli tek aynakollu bir kurulum bana fazlasıyla yetiyor; şehir içinde köprü çıkışları, üst geçitler ve karışık zemin varsa 18 vites dengeli bir orta yol oluyor; uzun ve dik yamaçlara, yüklü sırt çantasıyla tırmanışa girecekseniz 21 vitesin size sunduğu kısa dişliler gerçekten işe yarıyor. Yani bisiklet vites sayısı seçimi, sayının büyüklüğünden çok kullandığınız arazinin eğimiyle ilgili bir karar.
Vites sayısı aslında neyi ölçüyor?
İlk bisikletimi alırken "21 vites" yazısını bir performans etiketi sanmıştım. Yıllar içinde anladım ki bu sayı sadece arkadaki dişli sayısıyla öndeki aynakol sayısının çarpımı. 3 aynakol × 7 arka dişli = 21. 2 × 9 = 18. Tek aynakol × 10 arka dişli = 10. Dolayısıyla 21 vitesli bir bisiklette 21 farklı kullanışlı tempo yok; çakışan kombinasyonları çıkardığınızda gerçekte işinize yarayan oran sayısı 12-14 civarına iniyor.
Benim için önemli olan şey, en hafif vitesin ne kadar hafif olduğu ve en ağır vitesin ne kadar hız verdiği. Aradaki basamaklar ne kadar yakınsa pedal ritmini o kadar hassas ayarlayabiliyorsunuz. Bu yüzden vites sayısına bakmadan önce "bu bisiklet en dik rampada beni taşıyabiliyor mu?" sorusunu soruyorum.
10 vites: sadelik seven düz alan sürücüsü
Şehir içinde günlük 8-10 km gidip gelen bir arkadaşıma tek aynakollu 10 vitesli bir bisiklet önerdim ve bir yıl sonra en memnun kullanıcı o çıktı. Sebebi basit: öndeki vites kolu yok, sol elde hiçbir şey düşünmüyor, sadece sağ eliyle bir tuşa basıyor. Zincir düşme sorunu neredeyse hiç yaşamıyor, bakım maliyeti düşük, ağırlık daha az.
Bu kurulumun sınırı, dişli aralığının kenarlarında ortaya çıkıyor. Uzun bir tırmanışa girdiğinizde "bir vites daha hafif olsaydı" diyebiliyorsunuz. Ben kendi denememde %8-10 civarı bir rampada 10 vitesli bisikletle ayakta pedal çevirmek zorunda kaldım; oturarak tempo tutmak mümkün olmadı. Düz sahil yolu, park içi, hafif dalgalı şehir yolu için ise fazlasıyla yeterli.
18 vites: benim en çok kullandığım orta nokta
Yıllardır asıl bisikletim 2 aynakollu bir kurulum. Sol elimle iki kaba kademe seçiyorum: biri düz yol için, biri tırmanış için. Sağ elimle de ince ayar yapıyorum. Bu mantığı bir kez oturttuğunuzda vites geçişleri düşünmeden akıyor.
18 vitesin avantajı, basamak aralıklarının 21 vitese göre daha temiz olması. 7 dişli kaset yerine 9 dişli kaset kullanıldığı için pedal ritminde ani sıçramalar hissetmiyorum. 30 km'lik bir turda bacak yorgunluğunun daha az olduğunu fark ettim; çünkü ideal kadansımın dışına çıkmak zorunda kalmıyorum.
21 vites: dağlık bölge ve yük taşıma
Ailemle yaptığımız bir kamp turunda arka bagajda çadır ve malzemeyle çıktığım tırmanışta 3 aynakollu kurulumun en küçük dişlisi beni kurtardı. Ağırlık arttığında ihtiyaç duyduğunuz şey hız değil, çok hafif bir tırmanış vitesi. 21 vites tam burada anlam kazanıyor.
Karşılığında zincir hattı daha karmaşık. En küçük aynakolla en küçük arka dişliyi birlikte kullanırsanız zincir çapraz gerilir, ses gelir, aşınma hızlanır. Bunu öğrenmem bir zincir ve bir kaset değişimine mal oldu. Ayrıca üç aynakollu sistemler biraz daha ağır ve ayar hassasiyeti daha fazla.
Karşılaştırma tablosu
| Ölçüt | 10 vites | 18 vites | 21 vites |
|---|---|---|---|
| Uygun arazi | Düz, hafif eğimli şehir | Karışık şehir ve tepe | Dağlık, uzun tırmanış |
| Kullanım kolaylığı | En kolay, tek kol | Alışması kısa sürüyor | Öğrenme eğrisi var |
| Bakım yükü | En düşük | Orta | Daha yüksek |
| Yük taşıma | Sınırlı | İyi | En iyi |
| Ağırlık | En hafif | Dengeli | Biraz ağır |
Karar verirken kendime sorduğum üç soru
- Haftada en çok hangi yolu kullanıyorum? İstisnai bir tatil rotası için değil, rutinim için seçim yapıyorum.
- Bisiklette yük olacak mı? Sırt çantası, çocuk koltuğu veya bagaj varsa hafif vites ihtiyacı ciddi şekilde artıyor.
- Bakımı kim yapacak? Kendi ayarımı yapıyorsam çok kademeli sistem sorun değil; her seferinde servise gidecekseniz sadelik kazanıyor.
Bir de dizlerimi düşünüyorum. Ağır vitesle zorlanarak tırmanmak diz eklemine yükleniyor; hafif viteste hızlı ve akıcı pedal çevirmek daha güvenli. Bu yüzden dizinde hassasiyet olan okurlara her zaman geniş dişli aralığını öneriyorum, ısınma ve soğutma alışkanlığını da ihmal etmemelerini söylüyorum.
Sık Sorulan Sorular
Daha çok vites daha hızlı gitmek demek mi?
Hayır. Hızı belirleyen en ağır vitesin oranı ve sizin gücünüz. 10 vitesli bir bisiklet, doğru dişliyle 21 vitesli bir bisikletle aynı hıza çıkabilir.
Şehir içinde 21 vites gereksiz mi?
Tamamen düz bir şehirde büyük ölçüde gereksiz. Ama köprü çıkışları, yokuşlu semtler varsa fazladan hafif vitesler günlük konforunuzu artır